NGUY CƠ KHỦNG HOẢNG NĂNG LƯỢNG TOÀN CẦU KHI EO BIỂN HORMUZ KHÔNG CÒN NHƯ XƯA
Eo biển Hormuz - "van năng lượng" quan trọng nhất hành trình đang đứng trước nguy cơ trở thành điểm nóng kéo dài, có thể đẩy thế giới vào cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất kể từ thập niên 1970.
Nếu Iran thực sự kiểm soát lâu dài eo biển Hormuz và các hãng tàu dầu không dám quay trở lại như trước chiến tranh, liệu thế giới có đang bước vào cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất kể từ cú sốc dầu mỏ thập niên 1970?
Eo biển Hormuz từ lâu được xem là "van năng lượng" quan trọng nhất hành tinh. Mỗi ngày, hàng chục triệu thùng dầu thô cùng lượng khí tự nhiên hóa lỏng khổng lồ đi qua tuyến hàng hải chỉ rộng vài chục km này để cung cấp cho châu Á, châu Âu và nhiều nền kinh tế lớn.
Tuy nhiên, cuộc xung đột kéo dài tại Trung Đông đang làm thay đổi hoàn toàn cục diện.
Nhiều chuyên gia năng lượng quốc tế cảnh báo lưu lượng dầu khí đi qua Hormuz có thể sẽ không bao giờ quay trở lại mức trước chiến tranh ngay cả khi giao tranh kết thúc.
Nguyên nhân không nằm ở việc tuyến đường bị đóng cửa hoàn toàn mà nằm ở yếu tố tâm lý, bảo hiểm hàng hải, chi phí vận chuyển và rủi ro địa chính trị kéo dài.
Vì sao Hormuz quan trọng đến vậy
Eo biển Hormuz là tuyến vận tải biển hẹp nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương, là lối ra duy nhất của các quốc gia sản xuất dầu mỏ lớn như Saudi Arabia, Iran, Kuwait, Iraq và UAE.
Chỉ cần lưu lượng vận tải giảm mạnh trong vài tuần, thị trường toàn cầu đã có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung.
| Bảng vai trò của eo biển Hormuz đối với thị trường năng lượng toàn cầu | |
|---|---|
| Chỉ tiêu | Ước tính |
| Dầu thô vận chuyển mỗi ngày | Khoảng 20 triệu thùng |
| Tỷ trọng dầu thương mại toàn cầu | Gần 20% |
| LNG toàn cầu đi qua Hormuz | Khoảng 20% |
| Quốc gia xuất khẩu chính | Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Iraq, Qatar |
| Quốc gia nhập khẩu lớn | Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ |
Những con số này cho thấy tầm quan trọng sống còn của tuyến đường này đối với nền kinh tế toàn cầu. Mọi sự gián đoạn tại Hormuz đều có thể gây ra cú sốc giá dầu mạnh mẽ.
Iran đang nắm lợi thế chiến lược
Điều khiến thị trường lo ngại nhất là vị trí địa lý đặc biệt của Iran.
Phần lớn tuyến hàng hải bắt buộc phải đi sát vùng biển nằm dưới khả năng kiểm soát quân sự của Tehran.
Theo nhiều nhà phân tích an ninh năng lượng, dù chiến tranh kết thúc hay không, Iran vẫn sẽ duy trì ảnh hưởng đáng kể tại khu vực này trong nhiều năm tới.
Amos Hochstein, cựu cố vấn năng lượng cấp cao của Nhà Trắng, cho rằng thực tế địa lý khiến Iran gần như luôn có khả năng tác động tới lưu lượng tàu thuyền tại Hormuz.
Điều này làm các công ty vận tải biển và hãng bảo hiểm quốc tế không thể xem khu vực này là tuyến đường an toàn như trước đây.
Big Oil bắt đầu phát tín hiệu cảnh báo
Các tập đoàn dầu khí lớn đang theo dõi rất sát diễn biến tại Hormuz.
Điều họ lo ngại không chỉ là giá dầu tăng.
Điều đáng sợ hơn là nguy cơ xuất hiện khoảng trống nguồn cung trong chuỗi phân phối toàn cầu.
| Bảng các tác động tiềm tàng nếu lưu lượng Hormuz giảm mạnh | |
|---|---|
| Yếu tố | Ảnh hưởng |
| Giá dầu Brent | Tăng mạnh |
| Giá LNG | Tăng nhanh tại châu Á |
| Chi phí vận tải biển | Tăng cao |
| Lạm phát toàn cầu | Gia tăng |
| Giá điện | Chịu áp lực tăng |
| Giá nhiên liệu giao thông | Tăng theo |
Nhiều nhà giao dịch hàng hóa nhận định tác động thực sự thường xuất hiện sau vài tuần đến vài tháng do lượng tồn kho ban đầu giúp thị trường duy trì ổn định tạm thời.
Ai sẽ chịu ảnh hưởng nặng nhất
Các nền kinh tế châu Á đang là khu vực dễ tổn thương nhất.
| Bảng mức độ phụ thuộc năng lượng Trung Đông | |
|---|---|
| Quốc gia | Mức độ phụ thuộc |
| Trung Quốc | Rất cao |
| Nhật Bản | Rất cao |
| Hàn Quốc | Rất cao |
| Ấn Độ | Cao |
| Singapore | Cao |
Trong khi đó Mỹ ít chịu tác động trực tiếp hơn nhờ sản lượng dầu đá phiến lớn trong nước.
Tuy nhiên giá nhiên liệu toàn cầu tăng vẫn sẽ tác động đến nền kinh tế Mỹ thông qua lạm phát và chi phí logistics.
Các đối thủ đang hưởng lợi
Khi nguồn cung Trung Đông gặp khó khăn, nhiều quốc gia sản xuất dầu khác có thể được hưởng lợi.
| Bảng các bên có khả năng hưởng lợi | |
|---|---|
| Quốc gia | Lợi thế |
| Mỹ | Tăng xuất khẩu dầu đá phiến |
| Brazil | Tăng doanh thu dầu ngoài khơi |
| Na Uy | Tăng thị phần tại châu Âu |
| Guyana | Thu hút đầu tư mới |
| Canada | Tăng xuất khẩu năng lượng |
Điều này tạo ra sự dịch chuyển lớn trong bản đồ năng lượng thế giới.
Thế giới đang đứng trước bước ngoặt
Trong nhiều thập kỷ, eo biển Hormuz được xem là tuyến vận tải không thể thay thế.
Nhưng cuộc xung đột hiện nay đang buộc các quốc gia và tập đoàn năng lượng phải tính toán lại chiến lược.
Những dự án đường ống tránh Hormuz, các kho LNG dự trữ khổng lồ và chiến lược đa dạng hóa nguồn cung đang được đẩy nhanh hơn bao giờ hết.
Câu hỏi lớn nhất lúc này không phải liệu Hormuz có đóng cửa hay không.
Câu hỏi là liệu thế giới có còn đủ thời gian để thích nghi trước khi cú sốc nguồn cung tiếp theo xảy ra hay không.
Một eo biển chỉ dài vài trăm km nhưng đang nắm giữ vận mệnh năng lượng của hàng tỷ người trên hành tinh.
