Điểm nóng Trung Đông ngày 12/7: Mỹ muốn Iran công khai cam kết mở hoàn toàn Hormuz
Ngày 12/7/2024 - Tình hình tại Trung Đông tiếp tục căng thẳng khi Mỹ đưa ra yêu cầu mới đối với Iran, đòi hỏi Tehran phải công khai cam kết đảm bảo sự an toàn và mở hoàn toàn đường hàng hải qua eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới.
Bối cảnh căng thẳng leo thang
Eo biển Hormuz, nơi có khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu được vận chuyển qua, đã trở thành điểm nóng trong những tuần gần đây sau khi một loạt tàu thương mại bị tấn công và Iran bắt giữ các tàu chở dầu của nước ngoài. Mỹ cáo buộc Iran đứng sau các vụ việc này, trong khi Tehran phủ nhận và cho rằng các hành động của họ là nhằm đảm bảo an ninh khu vực.
Yêu cầu mới từ Washington
Ngày 12/7, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken chính thức đưa ra yêu cầu Iran phải công khai cam kết đảm bảo an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz. Theo quan chức cấp cao của Bộ Ngoại Mỹ, "Iran phải ngay lập tức ngừng các hành động gây bất ổn, công khai cam kết duy trì sự tự do hàng hải và mở hoàn toàn tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng này."
Phát biểu tại họp báo, ông Blinken nhấn mạnh: "Mỹ sẽ không khoan nhượng trước các hành động đe dọa an ninh hàng hải và chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Chúng tôi kêu gọi Iran hành động có trách nhiệm và tuân thủ luật pháp quốc tế."
Tầm quan trọng chiến lược của eo biển Hormuz
Eo biển Hormuz nối Biển Ả Rập với Vịnh Ba Tư, là tuyến đường đi qua mà khoảng 17-20 triệu thùng dầu được vận chuyển mỗi ngày, tương đương khoảng một phần năm tổng lượng dầu toàn cầu. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể gây ra khủng hoảng năng lượng toàn cầu.
| Thông số | Dữ liệu |
|---|---|
| Lượng dầu vận chuyển hàng ngày | 17-20 triệu thùng |
| Tỷ lệ toàn cầu | 20% |
| Số quốc gia phụ thuộc | Hơn 30 |
| Giá trị hàng năm | Hơn $1.2 nghìn tỷ |
Các quốc gia bị ảnh hưởng
Những quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ qua eo biển Hormuz bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và nhiều nước châu Âu. Trung Quốc nhập khẩu khoảng 70% dầu thô của mình qua tuyến đường này, trong khi Nhật Bản và Hàn Quốc có tỷ lệ phụ thuộc tương tự.
Bối cảnh quan hệ Mỹ-Iran
Quan hệ giữa Mỹ và Iran đã ở mức thấp nhất kể từ khi Washington rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2018. Căng thẳng leo tháng sau vụ Mỹ sát tướng Iran Qasem Soleimani đầu năm 2020 và gần đây với các vụ tấn công tàu thương mại.
| Sự kiện quan trọng | Thời điểm | Tác động |
|---|---|---|
| Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA | 5/2018 | Iran bắt đầu tăng hoạt động làm giàu uranium |
| Mỹ sát hại tướng Soleimani | 1/2020 | Iran đáp trả bằng tên lửa vào căn cứ Mỹ |
| Tàu Stena Imperio bị bắt giữ | 7/2024 | Tăng căng thẳng tại Hormuz |
Phản ứng từ cộng đồng quốc tế
Liên Hợp Quốc đã lên tiếng kêu gọi tất cả các bên kiềm chế, trong khi Liên minh châu Âu (EU) bày tỏ quan ngại sâu sắc về tình hình tại eo biển Hormuz. Ngoại trưởng các nước EU dự kiến họp khẩn trong tuần tới để thảo luận về phản ứng phù hợp.
Ngược lại, Iran cho rằng các hành động của họ là "hoàn toàn hợp lý" nhằm đảm bảo an ninh tại khu vực. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Nasser Kanaani tuyên bố: "Chúng tôi sẽ không khoan nhượng trước bất kỳ hành động nào đe dọa an ninh quốc gia và quyền lợi hợp pháp của Iran."
Động thái quân sự
Mỹ đã tăng cường hiện diện quân sự tại khu vực Vịnh Ba Tư, bao gồm việc triển thêm tàu chiến và máy bay ném bom. Động thái này được xem là hành động răn đe nhưng cũng làm tăng nguy cơ xung đột trực tiếp giữa hai cường quốc.
Tác động đến thị trường năng lượng
Căng thẳng tại eo biển Hormuz đã gây biến động lớn trên thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu Brent đã tăng hơn 5% trong tuần đầu tháng 7, đạt mức cao 6 tháng. Các chuyên gia dự báo nếu tình hình tiếp tục leo thang, giá dầu có thể vượt ngưỡng $100/thùng vào cuối năm.
Các công ty dầu mộc lớn như Saudi Aramco, BP và Exxon Mobil đã bắt đầu xem xét các kế hoạch thay đổi tuyến đường vận chuyển, trong khi một số nhà máy lọc dầu ở châu Á đang tăng dự trữ dầu thô để phòng ngừa tình huống xấu nhất.
Triển vọng tương lai
Chuyên gia an ninh quốc tế dự báo tình hình tại eo biển Hormuz sẽ tiếp tục căng thẳng trong vài tháng tới trước khi có diễn biến mới. Việc Mỹ và Iran có thể quay lại bàn đàm phán vẫn còn bỏ ngỏ, đặc biệt trong bối cảnh cuộc bầu cử tổng thống Mỹ sắp tới.
Giới phân tích cho rằng giải pháp lâu dài cho vấn đề Hormuz đòi hỏi một thỏa thuận đa phương đảm bảo an ninh hàng hải, nhưng với bối cảnh chính trị hiện tại, khả năng này vẫn còn rất xa vời.
Kết luận
Tình hình tại eo biển Hormuz ngày 12/7 tiếp tục là điểm nóng gây lo ngại cho cộng đồng quốc tế. Yêu cầu của Mỹ đối với Iran về việc công khai cam kết mở hoàn toàn tuyến đường vận chuyển dầu mỏ cho thấy Washington đang tăng cường áp lực lên Tehran. Trong khi đó, thế giới đang theo dõi sát sao diễn biến với nỗi lo về một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu có thể xảy ra nếu căng thẳng leo thang.
Việc kiểm soát eo biển Hormuz không chỉ là vấn đề an ninh hàng hải mà còn liên quan đến an ninh năng lượng toàn cầu, kinh tế thế giới và trật tự khu vực. Mọi động thái từ cả hai phía đều được cộng đồng quốc tế theo dõi với sự quan ngại sâu sắc.
