Dọc những dòng sông đang ăn đất ở Đồng bằng sông Cửu Long - Kỳ 1
Mỗi ngày trôi qua, những căn nhà kiên cố lần lượt nghiêng về phía sông, có căn sụp xuống trong đêm, có căn phải tự tháo dỡ khi vẫn còn nguyên hình. Sạt lở không chỉ cuốn đi đất và tài sản tiền tỉ mà còn làm đứt gãy nhịp sống, ảnh hưởng trực tiếp đến hạ tầng điện và sinh hoạt của người dân Đồng bằng sông Cửu Long.
Tình trạng sạt lở ngày càng nghiêm trọng
Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) - vựa lúa lớn cả nước và khu vực sản xuất nông thủy sản trọng điểm - đang đối mặt với thách thức lớn từ tình trạng sạt lở bờ sông, kênh rạch. Theo thống kê của các cơ quan chức năng, chỉ trong vài năm trở lại đây, hàng trăm hecta đất đã bị sạt lở, cuốn trôi.
Tại các tỉnh như An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long, tình trạng sạt lở diễn ra ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt vào mùa mưa bão. Nhiều tuyến quốc lộ, tỉnh lộ ven sông bị sụt lún, đe dọa an toàn giao thông.
Nguyên nhân của tình trạng sạt lở
Nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng sạt lở ở ĐBSCL, trong đó có:
- Hiện tượng biến đổi khí hậu, nước biển dâng cao
- Mưa lớn kéo dài gây ngập lụt, xói mòn bờ sông
- Hoạt động khai thác cát trái phép làm mất cân bằng hệ thống thủy lợi
- Xây dựng công trình gần bờ sông không đảm bảo an toàn
- Rừng phòng hộ ven sông bị thu hẹp
Tác động đến đời sống người dân
Tác động rõ rệt nhất của sạt lở là đến đời sống của người dân ven sông. Hàng nghìn hộ gia đình đã phải di dời, tái định cư do nhà cửa bị sạt lở hoặc nằm trong vùng nguy cơ cao.
"Căn nhà của tôi đã bị sạt lở hai lần trong vòng ba năm qua. Lần đầu, tôi phải tốn hơn 100 triệu đồng để gia cố, nhưng lần thứ hai, cả căn nhà bị nghiêng nghiêng, buộc phải tự tháo dỡ để tránh nguy cơ sập nhà," ông Nguyễn Văn Tám (ngụ huyện Chợ Mới, An Giang) chia sẻ.
Tác động đến hạ tầng điện
Sạt lở không chỉ ảnh hưởng đến nhà dân mà còn gây nguy hiểm lớn đến hạ tầng điện. Hàng chục trụ điện, đường dây truyền tải, phân phối đã bị sụt lún, đổ ngã, gây mất điện diện rộng tại nhiều địa phương.
Theo Sở Công Thương tỉnh An Giang, chỉ trong năm 2022, đã có 17 sự cố sạt lở ảnh hưởng đến hệ thống điện, gây mất điện kéo dài từ vài giờ đến vài ngày cho hàng nghìn hộ dân. Tương tự, tại Đồng Tháp, Cần Thơ và các tỉnh khác, tình trạng tương tự cũng diễn ra thường xuyên.
Giải pháp công nghệ ứng phó với sạt lở
Trước tình hình trên, các giải pháp công nghệ đã được nghiên cứu và áp dụng để giám sát, cảnh báo sớm và phòng chống sạt lở:
Hệ thống giám sát từ xa
Nhiều địa phương đã triển khai hệ thống giám sát bờ sông bằng công nghệ IoT (Internet of Things) với các cảm biến biến dạng, đo lường độ nghiêng của bờ sông theo thời gian thực. Dữ liệu thu thập được được truyền về trung tâm giám sát để phân tích và cảnh báo sớm khi có nguy cơ sạt lở.
Công nghệ dự báo
Viện Khoa học Tài nguyên Môi trường (thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường) đang nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy để dự báo nguy cơ sạt lở dựa trên các dữ liệu về mưa, dòng chảy, địa chất và lịch sử sạt lở.
Công nghệ gia cố bờ sông
Nhiều công nghệ mới đã được áp dụng để gia cố bờ sông, bao gồm:
- Sử dụng vật liệu địa kỹ thuật kết hợp cây xanh
- Xây kè bê tông cốt thép nhưng có thiết kế thông thoáng để giảm áp lực nước
- Ứng dụng công nghệ sinh học sử dụng vi sinh vật giúp ổn định đất
Thực trạng ứng phó tại các địa phương
Mỗi tỉnh ở ĐBSCL đang có những cách thức ứng phó khác nhau với tình trạng sạt lở, nhưng chung đều gặp nhiều khó khăn về kinh phí và công nghệ.
| Tỉnh | Số điểm sạt lở năm 2022 | Diện tích đất bị ảnh hưởng (ha) | Số hộ dân phải di dời | Giải pháp chính |
|---|---|---|---|---|
| An Giang | 42 | 156 | 1,250 | Kè bê tông, di dời dân |
| Đồng Tháp | 38 | 142 | 980 | Gia cố bằng vật liệu địa kỹ thuật |
| Cần Thơ | 25 | 87 | 650 | Xây kè kết hợp trồng rừng |
| Bến Tre | 31 | 113 | 820 | Di dời dân, trồng bèo |
Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam
Nhiều quốc gia trên thế giới như Hà Lan, Nhật Bản, Thái Lan đã có nhiều kinh nghiệm trong ứng phó với sạt lờ và biến đổi khí hậu ở vùng đồng bằng sông. Việt Nam có thể học hỏi:
- Ứng dụng hệ thống giám sát thông minh với độ chính xác cao
- Xây dựng cơ chế cảnh báo sớm hiệu quả
- Phát triển vật liệu mới, thân thiện với môi trường để gia cố bờ sông
- Tăng cường hợp tác quốc tế để chia sẻ dữ liệu và công nghệ
Tương lai và giải pháp tổng thể
Để giải quyết vấn đề sạt lở ở ĐBSCL, cần có giải pháp tổng thể, đồng bộ:
- Hoàn thiện hệ thống giám sát, cảnh báo sớm bằng công nghệ hiện đại
- Đầu tư vào nghiên cứu công nghệ phòng chống sạt lở hiệu quả
- Xây dựng quy hoạch sử dụng đất ven sông hợp lý
- Phát triển kinh tế tuần hoàn giảm áp lực lên tài nguyên
- Nâng cao năng lực ứng phó của cộng đồng địa phương
ĐBSCL là vựa lúa lớn của cả nước, đóng góp quan trọng vào an ninh lương thực và phát triển kinh tế. Việc ứng dụng công nghệ vào giám sát, dự báo và phòng chống sạt lở không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là hướng đi tất yếu để bảo vệ vùng đất màu mỡ này trước tác động của biến đổi khí hậu.
#sạt_lở_đồng_bằng_sông_cửu_long #biến_đổi_khí_hậu #công_nghgiám_sát #phòng_chống_thiên_tai #công_nghệ_iot
