PGS TS Đinh Trọng Thịnh: Những tấn dầu đầu tiên - Điểm tựa vững chắc của nền kinh tế Việt Nam
Sắp tới là kỷ niệm 40 năm ngày Việt Nam khai thác tấn dầu thô đầu tiên (26/6/1986 - 26/6/2026), một cột mốc lịch sử quan trọng đánh dấu bước chuyển mình trong phát triển kinh tế đất nước. Phỏng vấn PGS TS Đinh Trọng Thịnh, chúng ta có cái nhìn sâu sắc về giá trị thực sự của ngành dầu khí Việt Nam - không chỉ là nguồn thu ngân sách, mà còn là bệ phóng vững chắc tạo dựng năng lực tự chủ kinh tế, thúc đẩy hội nhập quốc tế và định hình tư duy công nghiệp hiện đại của Việt Nam thời kỳ đầu Đổi mới.
Bối cảnh lịch sử: Khi Việt Nam cần nguồn lực mới
Đầu những năm 1980s, Việt Nam đối mặt với vô vàn khó khăn kinh tế - xã hội sau chiến tranh. Nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung bế tắc, nguồn lực ngoại tệ cạn kiệt, đời sống người dân vô cùng khó khăn. Trong bối cảnh đó, việc phát hiện và khai thác dầu khí trở thành một giải pháp chiến lược để phá thế bế tắc, tạo đà phát triển cho đất nước.
Nhà nước nhận thấy tiềm năng to lớn của vùng biển Đông Nam Bộ, đặc biệt là khu vực Nam Côn Sơn. Quá trình tìm kiếm dầu khí bắt đầu từ những năm 1970 nhưng phải đến giữa thập niên 1980, những giếng dầu đầu tiên mới được phát hiện và đưa vào khai thác.
Tấn dầu đầu tiên - Mốc son lịch sử (26/6/1986)
Ngày 26/6/1986, tấn dầu thô đầu tiên từ mỏ Bạch Hổ đã được khai thác thành công. Đây là một sự kiện lịch sử, đánh dấu sự ra đời của ngành công nghiệp dầu khí non trẻ nhưng đầy tiềm năng của Việt Nam. Mỏ Bạch Hổ, nằm trong khu vực Nam Côn Sơn cách bờ biển Vũng Tàu khoảng 120km, nhanh chóng trở thành mỏ dầu lớn nhất Đông Nam Á thời bấy giờ.
Sự kiện này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn có giá trị tinh thần to lớn, khẳng định khả năng tự lực tự cường của dân tộc Việt Nam trong bối cảnh quốc tế còn nhiều khó khăn.
Giá trị kinh tế vượt trội của ngành dầu khí
Theo PGS TS Đinh Trọng Thịnh, giá trị lớn nhất của ngành dầu khí Việt Nam không chỉ nằm ở nguồn thu ngân sách khổng lồ. Ông nhấn mạnh:
"Ngành dầu khí đã đóng vai trò như một cú hích mạnh mẽ, tạo đà cho quá trình Đổi mới. Nguồn thu từ dầu khí giúp ổn định kinh tế vĩ mô, tạo nguồn lực đầu tư cho các ngành kinh tế khác, đồng thời nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam."
Dưới đây là bảng tổng kết đóng góp của ngành dầu khí Việt Nam trong giai đoạn đầu:
| Khía cạnh | Đóng góp | Tác động |
|---|---|---|
| Ngân sách | Chiếm 20-30% tổng thu ngân sách | Ổn định tài chính quốc gia, tài trợ cho các dự án phát triển |
| Năng lượng | Đáp ứng 30-40% nhu năng lượng trong nước | Tạo nền tảng cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa |
| Tạo việc làm | Hàng chục nghìn việc làm trực tiếp và gián tiếp | Nâng cao đời sống người dân, phát triển vùng |
| Hội nhập | Thu hút đầu tư nước ngoài, chuyển giao công nghệ | Nâng cao năng lực sản xuất, tiếp cận thị trường quốc tế |
Tạo dựng năng lực tự chủ kinh tế
PGS TS Đinh Trọng Thịnh phân tích: "Việc sở hữu và khai thác tài nguyên dầu khí đã giúp Việt Nam giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng nhập khẩu, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững. Đây là bước đi chiến lược trong việc xây dựng nền kinh tế tự chủ, giảm thiểu rủi ro từ các biến động giá năng lượng thế giới."
Nguồn thu từ dầu khí đã được tái đầu tư vào cơ sở hạ tầng, phát triển công nghiệp và nông nghiệp, tạo ra một vòng tuần hoàn tích cực cho nền kinh tế. Các thành phố công nghiệp mới mọc lên, khu kinh tế ven biển phát triển mạnh, đời sống người dân dần được cải thiện.
Thúc đẩy hội nhập quốc tế
Ngành dầu khí Việt Nam nhanh chóng trở thành cầu nối quan trọng với thế giới. Việt Nam đã hợp tác với nhiều tập đoàn năng lượng hàng đầu như Zarubezhneft (Nga), Conoco (Mỹ), Petronas (Malaysia)... để cùng khai thác và phát triển các mỏ dầu.
Sự hợp tác này không chỉ mang lại nguồn vốn đầu tư mà còn tiếp thu công nghệ hiện đại, kinh nghiệm quản lý và mạng lưới thị trường quốc tế. PGS TS Đinh Trọng Thịnh nhấn mạnh: "Ngành dầu khí đã mở đường cho Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn vào kinh tế toàn cầu, tạo tiền đề cho các ngành xuất khẩu khác sau này."
Định hình tư duy công nghiệp hiện đại
Trong giai đoạn đầu Đổi mới, ngành dầu khí đã đóng vai trò tiên phong trong việc hình thành tư duy công nghiệp hiện đại tại Việt Nam. Việc vận hành các công trình dầu khí phức tạp đòi hỏi ứng dụng khoa học công nghệ cao, quản lý chuyên nghiệp và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế.
Ông Thịnh chia sẻ: "Ngành dầu khí đã trở thành 'trường học' thực tiễn, đào tạo nên một thế hệ kỹ sư, nhà quản lý có trình độ cao, tư duy chuyên nghiệp và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Những con người này sau đó đã trở thành lực lượng nòng cốt trong các ngành công nghiệp khác."
Phát triển ngành dầu khí đến nay
Từ tấn dầu đầu tiên năm 1986, ngành dầu khí Việt Nam đã không ngừng phát triển. Hiện nay, PetroVietnam đã trở thành tập đoàn kinh tế lớn nhất Việt Nam, hoạt động trên toàn chuỗi giá trị từ thăm dò, khai thác, chế biến đến phân phối sản phẩm dầu khí.
Đến nay, Việt Nam đã phát hiện và khai thác hơn 20 mỏ dầu khí trên khắp các vùng biển từ Nam Bộ đến Bắc Bộ, với sản lượng dầu thô đạt đỉnh hơn 400.000 thùng/ngày. Ngành dầu khí tiếp tục đóng góp quan trọng vào ngân sách nhà nước, chiếm khoảng 15-20% tổng thu ngân sách trong những năm gần đây.
Triển vọng và thách thức trong tương lai
Trước xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu sang các nguồn năng lượng tái tạo, ngành dầu khí Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Tuy nhiên, PGS TS Đinh Trọng Thịnh vẫn lạc quan về triển vọng:
"Việt Nam vẫn còn nhiều tiềm năng thăm dò và khai thác dầu khí, đặc biệt là ở các vùng biển sâu và các dự án khí LNG. Ngành dầu khí cần chuyển dịch sang khai thác khí tự nhiên để phục vụ nhu năng lượng sạch và phát triển công nghiệp chế biến sâu."
Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và ứng dụng công nghệ tiên tiến để nâng cao hiệu quả khai thác, giảm thiểu tác động đến môi trường.
Kết luận
Hai mươi năm kể từ tấn dầu đầu tiên, ngành dầu khí Việt Nam đã trở thành một trụ cột quan trọng của nền kinh tế, góp phần quan trọng vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của đất nước. Nhìn lại chặng đường đã qua, chúng ta càng nhận thức rõ giá trị to lớn của những tấn dầu đầu tiên - không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá, mà còn là điểm tựa vững chắc, là bệ phóng cho sự phát triển của Việt Nam trong thời kỳ Đổi mới.
Như PGS TS Đinh Trọng Thịnh khẳng định: "Lịch sử ngành dầu khí Việt Nam là minh chứng sinh động cho tư duy chiến lược phát triển dựa trên tiềm năng nội tại, kết hợp với sức mạnh hội nhập. Đây là bài học quý giá cho các ngành kinh tế khác trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước."
